Soorten mindset: welke zijn er en wat betekenen ze voor jou?

Er zijn twee hoofdsoorten mindset: de growth mindset (groeimindset) en de fixed mindset (statische mindset). Deze indeling komt van de Amerikaanse psychologe Carol Dweck en is de bekendste manier om te beschrijven hoe mensen denken over hun eigen capaciteiten. Naast deze twee zijn er nog andere mindset-typen die in specifieke contexten vaak worden gebruikt, zoals de abundance mindset, de scarcity mindset en de entrepreneurial mindset. Elk type beïnvloedt hoe je reageert op uitdagingen, fouten en groei.

De twee bekendste soorten mindset

De fixed mindset gaat ervan uit dat intelligentie, talent en vaardigheden vastliggen. Mensen met deze denkwijze geloven dat je ofwel ergens goed in bent, of niet. Ze vermijden situaties waarin ze kunnen falen, want falen voelt als bewijs dat ze niet goed genoeg zijn. Kritiek komt hard aan en nieuwe uitdagingen voelen eerder als bedreiging dan als kans.

De growth mindset is het tegenovergestelde. Hier staat de overtuiging centraal dat je vaardigheden kunt ontwikkelen door inspanning, oefening en de bereidheid om te leren van fouten. Iemand met een groeimindset ziet een lastige taak als iets wat je aanpakt, niet als iets wat aantoont dat je tekortschiet. Fouten zijn dan geen eindpunt, maar informatie.

Het verschil uit zich in de praktijk heel concreet. Stel je hebt een presentatie gegeven die niet goed landde. Bij een fixed mindset denk je: “Ik ben gewoon geen goede spreker.” Bij een growth mindset denk je: “Wat kan ik de volgende keer anders doen?”

Andere soorten mindset die je tegenkomt

Naast de groeimindset en statische mindset zijn er meer typen die je in de praktijk vaak hoort. Ze overlappen soms, maar elk benadrukt een ander aspect van hoe je denkt.

• Abundance mindset (overvloedsmindset): het geloof dat er genoeg succes, kansen en middelen zijn voor iedereen. Je bent niet bang dat een ander jouw kansen inpikt. Dit staat tegenover de scarcity mindset.
• Scarcity mindset (schaarste-mindset): de overtuiging dat er nooit genoeg is, van tijd tot geld tot erkenning. Dit leidt vaak tot jaloezie, vasthouden aan bezit en moeite met samenwerken.
• Entrepreneurial mindset (ondernemersmindset): een manier van denken waarbij je kansen ziet waar anderen problemen zien, risico’s durft te nemen en verantwoordelijkheid neemt voor je eigen resultaten. Niet alleen nuttig voor ondernemers, maar ook op de werkvloer.
• Open mindset: staan voor nieuwe ideeën en andere standpunten, zonder meteen te oordelen. Het tegenovergestelde is de closed mindset, waarbij je vasthoudt aan eigen overtuigingen en weinig ruimte laat voor twijfel.
• Positieve mindset: de neiging om situaties optimistisch te benaderen. Dit gaat niet om het ontkennen van problemen, maar om het zoeken naar wat wél werkt of wél mogelijk is.

Hoe herken je jouw eigen mindset?

Je mindset is niet altijd even zichtbaar, ook niet voor jezelf. Een goede manier om je eigen denkpatronen te herkennen is door te letten op je eerste reactie bij tegenslag. Ga je op zoek naar een oorzaak buiten jezelf, of kijk je wat jij zelf anders had kunnen doen? Vermijd je situaties waarbij je misschien niet de beste bent, of ga je er toch voor?

Het is ook mogelijk dat je in het ene domein een growth mindset hebt en in het andere een fixed mindset. Iemand kan op het werk heel leergierig zijn, maar op het gebied van sport of sociale situaties juist heel star in zijn overtuigingen. Mindset is dus geen alles-of-niets-eigenschap.

Kun je van mindset veranderen?

Ja, al gaat dat niet van de ene op de andere dag. Onderzoek van Carol Dweck en anderen laat zien dat bewustwording de eerste stap is. Als je merkt dat je in een fixed of scarcity patroon denkt, kun je jezelf trainen om anders te reageren. Dat doe je door bewust te kiezen voor andere gedachten en gedrag, keer op keer. Denk aan: fouten hardop benoemen zonder oordeel, vragen stellen in plaats van terugtrekken, of het woord “nog” toevoegen (“Ik kan dit nog niet” in plaats van “Ik kan dit niet”).

De soorten mindset zijn dus geen vaste hokjes waarin mensen thuishoren. Ze beschrijven eerder een spectrum van denkpatronen die je, als je wilt, kunt verschuiven. Weten welk type het meest op jou van toepassing is, is daarvoor de beste eerste stap.